خجالت از جمع در کودکان

تفاوت «حیأ» با «کم رویی‌«

برخی کم رویی را مترادف با حیا گرفته‌اند و آن را نزد دختران تأیید، توجیه و تشویق می‌کنند.

این برداشت صحیح نبوده و آن دو با هم مترادف نیستند، در حدیثی، پیامبر اکرم «صلی الله علیه وآله» حیا را به دو گونه تقسیم کرده است: 1.حیایی برگرفته از عقل؛2. حیایی برگرفته از حماقت.

بر همین اساس، علی«علیه السلام» نیز فرموده‏اند: کسی که از گفتن حق شرمکند، از حماقت اوست. در مقابل، حیا نمودن از مردم به سبب زشتی کاری شایستهو بایسته است[1] بنابراین حیایی که بر گرفته از عقل باشد یکی از برجسته‌ترین صفات انسانی و شاخص ایمان و بیانگر رشد شخصیت است به بیان دیگر قدرت خویشتن داری‌، امری ارادی و ارزشمند است و در روایات و آیات[2] از آن به خوبی یاد شده است‌.

در مقابل، کم‌رویی پدیده‌ای کاملاً غیرارادی‌، ناخوشایند و حکایت‌گر ناتوانی و معلولیت اجتماعی است‌.

در اطفال نیز خجالت یعنی خودداری طفل از حضور و سخن گفتن در برابر دیگران، اما حیا به معنای ملتزم بودن طفل به برنامه های ارزشمند و آداب اسلام است.

اگر طفلی از ارتکاب منکرات و انجام معاصی و هرزگی پرهیز کند، خجول نیست.

اگر طفل، عادت کند بزرگ ترها را احترام کند و از محرمات چشم بپوشد و نیز گوش را از شنیدن اسرار باز بدارد، چنین طفلی خجالتی نیست. این ها مصادیق حیا است که ادیان الهی و آسمانی به آن توصیه کرده است.[3]

دیدگاه اسلام درباره ی «خجالت و کم‌رویی‌«

اسلام با کم‌رویی مخالف است‌ و این از توصیه‌های اسلام درباره ی پذیرش مسؤولیت‌ها و نوع وظایف فردی و اجتماعی فهمیده می‌شود.

پر واضح است که پذیرش مسؤولیت‌های اجتماعی و انجام وظایف انسانی و اسلامی‌، بدون خمیر مایه شجاعت ممکن نیست‌. مثلاً فریضه ی امر به معروف و نهی از منکر که در قرآن بسیار به آن تأکید شده[4]  نیاز به شجاعت اخلاقی و توانایی برقراری رابطه ی مفید و مؤثر دارد[5]‌.

عوامل و ریشه‌های «خجالت و کم‌رویی‌«

کم رویی در طول دوران رشد به تدریج پدیدار شده است. در کودکان نخستین علائم خجالت در چهارماهگی ظاهر می شود و در یک سالگی علایم آن کاملاً آشکار می گردد؛ زیرا در این سن و سال از شخص غریب، رو بر می گرداند یا چشم های خود را می بندد یا صورت خود را می پوشاند.

وراثت در خجالتی بودن کودکان نقش دارد همچنین محیط در زیاد کردن یا تعدیل خجالت کاملاً مؤثر است؛ کودکانی که با اطفال دیگر رابطه دارند، کمتر خجالتی هستند.

یکی از عوامل خجالت در کودکان این است که بزرگ ترها همواره آن ها را از هر سخنی و هر حرکتی در برابر دوستان و رفقا و آشنایان و بیگانگان باز می دارند و با اشارت تهدیدآمیزِِ چشم ها، لب ها و انگشت ها آن ها را به سکوت فرا می خوانند اگر سخنی بگویند آن ها را به گونه ای سرکوب می کنند ودر نتیجه کودکان تشخیص می دهند برای مصون ماندن از خطر ملامت و استهزا و برای جلب رضایت خاطر بزرگ ترها راهی بهتر از سکوت و سر به زیر بودن ندارند.

البته ممکن است در دوران جوانی هم این مسئله بوجود آید که عوامل آن را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1- شخص کم رو نسبت به خودش و توانایی هایش شک دارد از این جهت خیال می کند که کسی برای او ارزشی قایل نیست (تحقیر نابجای خود).

2- شخص کم رو جرأت ندارد (لذا در تعریف شخص کم رو گفته‏اند کسی است که فاقد جرأت است) و از مورد تمسخر دیگران واقع شدن واهمه دارد.

بسیاری از محققان ریشه ی اصلی کم رویی را در ترس یا اضطراب اجتماعی می دانند.[6]

3- در بعضی از عیب‏های جسمانی یا درونی، مبالغه می ورزد.

4- بعضی افراد، فروتنی را با کم رویی اشتباه می گیرند و آن را یک ارزش تلقی می کنند، آنان با کم رو نشان دادن خود می خواهند فروتن به نظر آیند، در حالی که تواضع و فروتنی، فضیلت است مانند حیا، ولی خجالت بی جا نوعی عیب و نقص است. فرد فروتن از ارزش خود آگاه است ، ولی فرد کم رو اسیر تخیلات واهی است و خود را قربانی ارزیابی های نادرست می کند.

5- تلقین بی مورد؛ مثلا کسی فکر کند و به خود تلقین نماید که شکل و قیافه اش زننده و یا زشت است و عیب و ایراد دارد، از این رو خود را در منظر عمومی قرار نمی دهد و از حضور در جامعه خودداری می کند و از این که دیگران چشم به آن بدوزند در هراس است و فوراً از جمع خارج می شود.

6- نبود اعتماد به نفس و امید در شخص که باعث گوشه گیر شدن و دوری شخص از جامعه می شود.

7- شاید گاهی علت خجالت خود بزرگ بینی باشد که انسان برای خود شخصیت کاذب درست می کند و در نتیجه از خود توقع نابجا دارد .

نکته ی پایانی این که: خجالت و کم‌رویی هیچ وقت مساوی با ناتوان بودن انسان ها نیست‌. معمولاًافراد، فکر می‌کنند ناتوان هستند. در حالی که واقعاً این طور نیست‌. انسان باید توانمندی ها و استعدادهای خود را بشناسد و نسبت به عوامل مؤثر دربروز خجالت ـ مانند مراقبت های شدید و افراطی از رفتارها و اعمال خود،مقایسه خود با دیگران‌، خود بزرگ‌بینی و خود کوچک‌بینی‌، احساس تنهایی‌،ترس از طرد شدن و مسخره شدن و مقبول واقع نشدن ـ شناخت پیدا کند و آن ها رااز صحنه ی زندگی و فضای ذهن خود حذف کند.

خجالت و کمرویى در کودکان

یکى از مشکلاتى که اغلب کودکان و نوجوانان تجربه اى از آن در ذهن دارند، احساس خجالت و کمرویى است. کمرویى به مفهوم احساس ناراحتى کردن از بودن در جمع است. کودک خجالتى در موقعیت هاى ناآشنا و هنگام تعامل و گفت وگو با دیگران عصبى و مضطرب مى شود. یک کودک خجالتى، زمانى که تصور کند مورد توجه اطرافیانش قرار گرفته است، بى نهایت ناراحت و پریشان مى شود. یک کودک خجالتى ترجیح مى دهد شاهد بازى کودکان دیگر باشد، ولى خود به بازى آنها نپیوندد. بیشتر کودکان در شرایط مختلف قدرى احساس خجالت و کمرویى مى کنند، اما کودکانى که این مشکل را به صورت حاد دارند، در تمام اوقات زندگى شان احساس خجالت و شرمسارى مى کنند. این احساس نه تنها مى تواند بر رشد اجتماعى کودک تاثیرى منفى به جا گذارد، بلکه مى تواند موجب کاهش عملکرد تحصیلى و افت آموزش و یادگیرى او شود. احساس خجالت و کمرویى احساسى دوسویه است؛ احساسى است مرکب از هیجان هایى مثل ترس و علاقه، تنش و رضایت، میل و اضطراب. احساس خجالت موجب تند شدن ضربان قلب و بالارفتن فشار خون مى شود. با یک مشاهده ساده مى توان آثار خجالت و کمرویى را در چهره کودک تشخیص داد. کودکان خجالتى روى شان را از دیگران بر مى گردانند، به پایین نگاه مى کنند و حرکات و سخنان شان بسیار احتیاط آمیز است. صداى آنها حین گفت وگو خیلى آهسته، لرزان و مردد است. همچنین کودکان خردسال ممکن است انگشت دست شان را بمکند، حرکات محجوبانه از خود نشان دهند، لبخند بزنند و خودشان را به کنارى بکشند.به طور کلى، احساس خجالت و کمرویى با دو نوع رفتار قابل شناسایى است؛ ملاحظه کارى و دورى از اجتماع. کودکان زیر دوسال، نسبت به افراد غریبه اى که در اطراف خود مى بینند، احساسى از دورى گزیدن و امتناع از روبه روشدن در خود دارند. برخى از کودکان ۴-۳ساله نیز ممکن است بازى هاى آرام و دور از جمع را - که کمترین نیازى به تعاملات اجتماعى دارد - بر بازى هاى گروهى و جمعى ترجیح دهند.

 

علل خجالت و کمرویى در کودکان

برخى از علل کمرویى کودکان ممکن است ناشى از یک علت و یا آمیزه اى از چند علت زیر باشند:

ژنتیک: برخى تحقیقات نشان مى دهند که ممکن است کمرویى و احساس خجالت ارثى باشد.

عوامل شخصیتى: نوزادان حساس و تحریک پذیر ممکن است در آینده خجول و کمرو شوند.

رفتارهاى آموخته شده: کودکان از طریق مشاهده رفتار دیگران، شیوه تعامل با اجتماع را یاد مى گیرند. آنها بیشتر رفتارها و عکس العمل هاى والدین شان را الگو قرار مى دهند. والدین خجالتى و کمرو، کودکانى خجول بار مى آورند.

روابط خانوادگى: کودکانى که روابط و ارتباطات خانوادگى _ اجتماعى کمى دارند، از حضور در اجتماعات امتناع مى ورزند. از طرف دیگر، والدین حمایت گر ممکن است با رفتارهاى افراط آمیز خود، ترس حضور در موقعیت هاى جدید را در دل فرزندان شان به وجود آورند.

فقدان تعاملات اجتماعى: کودکانى که از جمع و اجتماع دور نگه داشته شده اند، ممکن است از بودن در بین سایرین احساس ناراحتى و فشار کنند. آنها فاقد مهارت هاى اجتماعى مطلوب هستند و چون نمى دانند در جمع چه باید بکنند، لذا ترجیح مى دهند در گوشه اى تنها و ساکت بنشینند.

تجارب انتقاد آمیز و ناگوار: کودکانى که مرتب از سوى والدین و اعضاى خانواده شان مورد انتقاد، سرزنش و تمسخر قرار مى گیرند دچار ضعف، ناتوانى، کمبود اعتماد به نفس و شرمسارى مى شوند.

ترس از شکست: کودکانى که دچار شکست هاى پى در پى شده اند، ممکن است از ترس شکست هاى بعدى، انزوا و دورى گزیدن از جمع را برگزینند.

توجه بیش از اندازه: والدینى که مرتب درباره گفته ها و نظرات دیگران راجع به کودک صحبت مى کنند، ممکن است ترس از ابراز وجود را در دل فرزندشان به وجود آورند . این کودکان تصور مى کنند که مدام زیر ذره بین هستند و هر حرفى بزنند و هر کارى که انجام بدهند، موشکافانه تجزیه و تحلیل خواهد شد. به همین دلیل ترجیح مى دهند، هیچ صحبتى نکنند.

کمرویى اختیارى: برخى از کودکان به طور اختیارى کمرویى را انتخاب مى کنند. این گروه رفتارهاى خجالت آمیز بیشترى نسبت به کودکانى که وارد محیطى جدید مى شوند، از خود نشان مى دهند.

 

• چرخه باطل کمرویى در کودکان

اگر کودکى در موقعیت اجتماعى احساس شرمسارى و خجالت مى کند، ممکن است خودش را به دلیل رفتار خجولانه اش سرزنش کند. این فرآیند مى تواند موجب خودآگاهى و خوددارى بیشتر او از تعاملات اجتماعى شود و او را نسبت به شیوه عکس العمل هاى آینده اش حساس و آگاه کند. به تدریج اعتماد به نفس این کودکان کم مى شود و این کاهش موجب کمرویى بیشتر او در شرایط بعدى مى شود.احساس کمرویى کودک چه زمانى مشکل ساز است؟ بدیهى است کودک هنگام ورود به محیطى جدید، ابتدا کمى احساس ناراحتى کند، ولى بعد از مدتى که احساس آرامش مى کند مى تواند خود را در محیط باز یابد و با دیگران ارتباط برقرار کند. هر چه تجربه کودکان از بودن در محافل و اجتماعات کمتر باشد، این احساس در آنها پایدارتر است، و هر چه کودکان بیشتر در محیط هاى جمعى و گروهى باشند، شدت کمرویى آنها نیز کاهش خواهد یافت. کودکانى که فاقد مهارت هاى اجتماعى هستند و یا خودپنداره ضعیف ترى دارند، بیشتر احساس خجالت مى کنند.

 

علائم کمرویى در کودکان

کودک خجالتى ممکن است: از جمع سایرین دورى گزیند و تمایلى براى یادگیرى مهارت هاى اجتماعى نشان ندهد، دوستان کمى داشته باشد، از شرکت در محافلى که تعاملات اجتماعى زیادى به همراه دارد (مثل اجراى نمایشنامه، خواندن سرود، نواختن موسیقى و...) امتناع کند، از تمام استعدادها و توانایى هایش از ترس این که مورد قضاوت و داورى قرار گیرد، استفاده نکند، احساس اضطراب شدید داشته باشد، علائم جسمانى خاصى مثل لکنت زبان، بریده بریده حرف زدن و.... از خود نشان دهد.

 

• شیوه هاى کمک به کودکان خجول

به منظور کمک به کودکان خجالتى مى توان از نکات زیر بهره جست:

۱- درک و پذیرش کامل کودک: حساس بودن نسبت به علایق و احساسات کودکان موجب نزدیکى بیشتر والدین به فرزندشان مى شود . والدین با این کار نه تنها به کودک نشان مى دهند که برایش ارزش و احترام قائلند، بلکه اعتماد به نفس او را نیز تقویت مى کنند.

۲- پرورش عزت نفس: کودکان خجول و کمرو به احتمال زیاد خودپنداره اى منفى از خود در ذهن دارند و احساس مى کنند که مورد پذیرش هیچ کس نیستند. به همین دلیل بهتر است روش هاى دوست یابى کودک را تقویت نمود و او را تشویق کرد تا خود براى دوستى پیشقدم شود. سعى کنید هرگاه که کودک کار مثبت و ارزنده اى انجام مى دهد، او را تشویق کنید. پژوهش ها نشان مى دهند کودکانى که احساس خوبى نسبت به خود دارند، کمتر دچار شرمسارى و خجالت مى شوند.

۳- پرورش مهارت هاى اجتماعى: رفتارهاى اجتماعى کودک را تقویت کنید . هوینگ پیشنهاد مى کند که خوب است به این گروه از کودکان جملات و عبارات مودبانه و اجتماعى مثل «مى توانم با شما بازى کنم ؟ » و.... آموخته شود. همچنین اگر فرصتى پیش آمد، این کودکان را با کودکان کوچک تر از خودشان هم بازى کنید، زیرا کودکان خجالتى هنگام بازى با کوچک ترها احساس خودابرازگرى بیشترى دارند (فورمن و هارتاپ، ۱۹۷۹) بازى کردن با گروه هاى جدید همسالان نیز به آنان فرصت مى دهد که احساس راحتى و موفقیت بیشترى در یافتن دوست هاى جدید بکنند.

۴- قرار دادن کودک خجالتى در موقعیت هاى جدید: کودک را به محیط هایى که براى او آشنا نیست ببرید. اجازه دهید که با کودکان دیگر بازى کند. سعى کنید امنیت او را از هر لحاظ تامین کنید و آنچه را که دوست دارد در دسترسش قرار دهید.

۵- خجالتى بودن همیشه بد نیست: در نظر داشته باشید، برخى از ویژگى هاى کودکان خجالتى مى تواند مثبت و پسندیده هم باشد، از جمله:

کودک در کارهاى کلاسى و مدرسه اى خود موفق عمل مى کند، رفتارى عطوفت آمیز و ملایم از خود نشان مى دهد، با دقت به گفته هاى دیگران گوش مى دهد،خوب مراقب اطراف خود است و با احتیاط کار مى کند.علاوه بر آن گاه به نظر مى آید که کودک خجول از این که از سوى دیگران نادیده گرفته مى شود، چندان ناراحت نیست و هیچ کمبودى از این بابت در خود حس نمى کند.

6- کمکش کنید احساساتش را بیان کند

کودکان خجالتی از اینکه مورد قضاوت دیگران قرار بگیرند، ترسان‌اند. اضطراب ناشی از این موضوع سبب بروز حس حقارت در آنها می‌شود. لازم است به طور مرتب به حرف‌های کودک و چیزهایی که از اطرافیان شنیده گوش کنید. به او اعتماد به نفس بدهید. هر چه شما بیشتر با او صحبت کنید، برقراری ارتباط با دیگران نیز برای او راحت‌تر خواهد شد.

7- از انگ زدن به کودک پرهیز کنید

از گفتن جملاتی نظیر «او را ببخشید، کمی خجالتی است!» خودداری کنید. بیان چنین جملاتی سبب می‌شود کودک شما گمان کند دچار مرضی درمان‌ناپذیر است و خجالتی بودن جزو ذات اوست. بیان این جملات حتی توجیهی برای او می‌شود تا نخواهد تغییر کند و از هر موقعیت اجتماعی که برایش سخت است، بگریزد.

8- از خجالتی بودن او در جمع حرفی به میان نیاورید

کودکان خجالتی در برابر حرف‌های اطرافیان بسیار حساس‌اند. حرف زدن در مقابل او با مادر دوستش تنها وضعیت را وخیم‌تر خواهد کرد. کودکان خجالتی بیش از قضاوت‌های منفی به قضاوت‌های مثبت محتاج‌اند.

9- او را مجبور به برقراری ارتباط نکنید

تشویق کردن کودکان خجالتی برای پیوستن به دیگران تنها وضعیت را بدتر می‌کند. باعث می‌شود این حس به کودک منتقل شود که والدین او را نمی‌فهمند و او بیشتر در خود فرو می‌رود و منزوی می‌شود. کنار آمدن با خجالت باید به تدریج و به آرامی صورت پذیرد.

10- حامی خجالت او نباشید

ثبت‌نام نکردن کودک در کلاس ورزش به این بهانه که او خجالتی است، موضوع را اسفناک‌تر از آن چیزی می‌کند که هست. ترس والدین به کودک القا می‌شود و همین امر سبب ترس او و خجالتی‌تر شدنش می‌شود. باید اجازه داد کودک با مشکلاتش کنار بیاید و جایگاهی در میان دیگران برای خود باز کند. مراقب نکته‌ای دیگر نیز باشید. خجالتی بودن نباید ادب را از کودک بگیرد. وقتی جایی می‌روید یا با کسی روبه‌رو می‌شوید، از او بخواهید سلام کند یا بابت کادویی که دریافت کرده تشکر کند.

11- از او بخواهید برایتان شعر بخواند یا تئاتر بازی کند

در خانه، خاله‌بازی کنید. اجازه بدهید در قالب یک بازی صحنه‌های زندگی واقعی تکرار شود. این نوع بازی‌ها اضطراب او را کم کرده و سبب صمیمی شدن او می‌شود. خواندن شعر یا تئاتر بازی کردن سبب می‌شود به مرور اعتماد به نفس بیشتری پیدا کند.

12- برای او ارزش قایل شوید

در پی هر پیشرفت کوچکی او را تحسین کنید. کودکان خجالتی همیشه فکر می‌کنند دیگران در مورد آنها بد قضاوت می‌کنند. پس هر بار کار درستی انجام می‌دهد، او را تشویق کنید. مثلا بگویید «من به تو افتخار می‌کنم. تو توانستی از ترست فاصله بگیری.»، «چه‌قدر شجاعی!» و ... این امر سبب می‌شود حس عشق در او جان بگیرد.

13- او را در کلاس‌های متفرقه ثبت‌نام کنید

ورزش می‌تواند به کودکان خجالتی کمکی کند با احساس حقارت مبارزه کنند. کلاس‌های هنری نیز باعث می‌شود احساسات خود را نشان داده و رنج‌هایشان را بیرون بریزند. نکته مهم این است که اگر خود کودکتان علاقه نشان می‌دهد نامش را در این کلاس‌ها ثبت‌نام کنید، در غیر این صورت احتمال دارد کودکتان منزوی‌تر از قبل شود.

14- نگذارید منزوی شود

لازم نیست برایش تولد بگیرید و تمامی دوستان را دعوت کنید. او را مجبور نکنید به تولد دوستانش برود و در جمعی از بچه‌ها حاضر شود. معمولا کودکان خجالتی ترجیح می‌دهند فقط با یک نفر بازی کنند. سعی کنید کودکی که به عنوان هم‌بازی برای او انتخاب می‌کنید کوچک‌تر از او باشد تا بتواند بر وی تسلط یابد و اعتماد به نفس پیدا کند. در صورتی که بیش از حد خجالتی شده او را پیش یک روان‌شناس ببرید و مشورت کنید.

 

• مداخلات و کمک هاى والدین

پدر و مادر بیش از آن که تصور مى کنند، بر زندگى فرزندشان تاثیر مى گذارند. به همین دلیل توصیه مى شود:

۱- دقت کنید لقب «خجالتى» به فرزندتان ندهید. کودکان و (بزرگسالان) تمایل دارند صفت هایى را که به آنها نسبت مى دهند، درونى سازند و همان گونه رفتار کنند. آنچه شما به فرزندتان مى گویید، تاثیر زیادى بر افکار و رفتار او دارد.

۲- اجازه ندهید سایرین هم فرزندتان را خجالتى صدا کنند، زیرا کودکان یاد مى گیرند که خودشان را از طریق چشم و یا کلمات دیگران ارزیابى کنند.

۳- هیچ گاه زمانى که فرزندتان دچار شرمسارى و خجالت شده است، او را مورد انتقاد قرار ندهید. سعى کنید همواره او را درک کنید، با او همدلى داشته باشید و حمایت گر او باشید.

۴- فرزندتان را تشویق کنید تا درباره علت خجالت کشیدنش با شما صحبت کند.

۵- درباره دوران کودکى خودتان و زمانى که خجالت مى کشیده اید، با فرزندتان صحبت کنید و برایش شرح دهید که چگونه با این احساس خود مقابله مى کردید. از آن جایى که بیشتر کودکان، والدین شان را کامل و بى نقص مى دانند، ممکن است روش آنها را براى رویارویى با احساس شرمسارى شان تحسین کنند و همان کارها را به کار بندند.

۶- سعى کنید رفتارهاى اجتماعى خودتان را بررسى کنید و الگوى خوبى از اعتماد به نفس براى فرزندتان باشید.

۷- کودک را از قبل براى موقعیت جدید آماده سازید. براى مثال اگر قرار است کودک به تولد دوستش برود، با او در این باره صحبت کنید. براى او شرح دهید که بچه ها به طور معمول در مهمانى هاى تولد چه کار مى کنند.

۸- سعى کنید کودک خجالتى را ابتدا با گروه هاى کم جمعیت رو به رو کنید . در برخى موارد که کودک به همراه یکى از افراد خانواده خود است، کمتر احساس شرمسارى و خجالت مى کند.

۹- موقعیتى ایجاد کنید تا کودکان دیگر جلب فرزندتان شوند. براى مثال هنگامى که به پارک مى روید، چند اسباب بازى و سرگرمى جالب با خود به همراه ببرید تا کودکان دیگر به دور شما و فرزندتان جمع و خواهان بازى با فرزندتان شوند.

۱۰- رفتارهاى اجتماعى کودک را تشویق کنید . تلاش هاى فرزندتان را هنگامى که سعى مى کند با احساس خجالت و شرمسارى خود به مقابله برخیزد مورد تقدیر و حمایت خود قرار دهید.
۱۱- هدف هاى مقبول و دست یافتنى براى فرزندتان در نظر بگیرید. سعى کنید هدف هاى تان ساده باشند تا فرزندتان از رسیدن به آنها احساس اعتماد به نفس و سربلندى کند. براى مثال «سلام کردن» به سایرین - اعم از کوچک و بزرگ - به عنوان اولین گام.

۱۲- شرایط و موقعیت‌هاى جدید براى رویارو شدن فرزندتان با اجتماع فراهم آورید. هدف، تغییر در شیوه رفتار کودک است. ابتدا با موقعیت‌هاى ساده‌تر و راحت‌تر، و به تدریج سخت‌تر و پیچیده‌تر. براى مثال، اگر کودک براى دوست شدن با کودک دیگر پیشقدم شد، به او جایزه بدهید.

 

چه موقعیت‌هایی باعث خجالت کودک می‌شود؟

مواجهه‌های اجتماعی جدید شایع‌ترین عامل خجالت است، مخصوصاً‌ اگر فرد خجالت‌زده احساس کند کانون تمرکز است. تغییر سریع در محیط اجتماعی و فشارهای رقابت در مدرسه و در محل کار در دهه‌های اخیر باعث ایجاد اپیدمی خجالت در کودکان و بزرگسالان شده است؛ بزرگسالانی که دائما به تلقی دیگران از بچه‌ها جلب توجه می‌کنند یا به بچه‌ها خودمختاری اندکی می‌دهند و باعث تشویق احساس خجالت می‌شوند.

 

چرا برخی بچه‌ها خجول‌تر از دیگران هستند؟

برخی بچه‌ها ذاتا خجول هستند. این بچه‌ها احتمال بیشتری و جود دارد که در برابر موقعیت‌های اجتماعی جدید رفتار خجولانه از خود نشان دهند و ممکن است در برخی مواجهه‌های خاص نیز خجالت از خود نشان دهند. محققان عوامل طبیعی و تربیتی را عامل این اختلاف‌های فردی می‌دانند.

برخی جنبه‌های خجالت اکتسابی است. محیط خانوادگی و فرهنگی کودکان الگوی رفتار اجتماعی است. بچه‌های چینی در مهدکودک از نظر اجتماعی کم‌تحرک‌تر از بچه‌های قفقازی هستند و بچه‌های سوئدی ابراز ناراحتی اجتماعی بیشتری از بچه‌های آمریکایی می‌کنند. به‌نظر می‌رسد برخی پدر و مادران که بچه‌های خود را خجول می‌خوانند، عملا‌ بچه‌های خود را دچار چنین حالتی می‌کنند.

شواهد فزاینده‌ای از مبنای وراثتی یا خُلقی برای برخی انواع خجالت رفتاری وجود دارد. در حقیقت، چه بسا نقش وراثت در خجالت بیشتر از هر صفت شخصیتی دیگر باشد. بچه‌های تحت مراقبت شدید از 2 تا 5‌ سالگی رفتار کم‌تحرکی را با همسالان و بزرگسالان نشان می‌دهند.

به‌رغم این شواهد، بیشتر محققان تأکید می‌کنند که آثار ژنتیک احتمالاً عامل بخش اندکی از خجالت است. حتی تمایلات ارثی را نیز می‌توان تعدیل کرد. کودکانی که به فرزندخواندگی قبول می‌شوند، از برخی از آداب اجتماعی والدین جدید خود تقلید می‌کنند و برخی کودکان کم‌حرف گاهی بر اثر تلاش‌های والدین خود حالت اجتماعی راحت‌تری به‌خود می‌گیرند.

 

چرا خجالتی بودن یک مشکل اجتماعی است؟

خجالتی بودن می‌تواند یک پاسخ طبیعی و انطباقی به یک تجربه آزارنده باشد. بچه‌ها می‌توانند با خجالتی بودن، به‌مدت موقت از محیط کناره‌بگیرند و تدریجاً بر آن مسلط شوند.

به‌طور‌کلی، هنگامی که کودکان نسبت به غریبه‌ها تجربه کسب می‌کنند، خجالت رخت برمی‌بندد. در غیاب دیگر مشکلات، بچه‌های خجالتی در معرض دیگر مشکلات رفتاری یا روانکاوی نیستند. در عوض، بچه‌هایی که به‌شدت رفتارهای خجولانه‌ای از خود نشان می‌دهند که به محیط بستگی ندارد و گذرا هم نیست، ممکن است در معرض خطر باشند.

این قبیل بچه‌ها چه بسا فاقد مهارت‌های اجتماعی باشند یا تصویری ضعیف از خود در ذهن داشته باشند. معلوم شده است که بچه‌های خجول کمتر می‌توانند بازی با همسالان خود را شروع کنند. دانش‌آموزانی که خود را خجول می‌پندارند، معمولا خود را کمتر دوست دارند.

آنان منفعل‌تر از همسالان غیرخجالتی خود هستند و حالت دوستانه کمتری دارند. این قبیل عوامل بر برداشت دیگران تأثیر منفی دارد. به همین دلایل، ممکن است گروه همسالان بچه‌های خجول را نادیده بگیرند. در نتیجه ممکن است که بچه‌های خجالتی فرصت‌های کمتری برای رشد مهارت‌های اجتماعی داشته باشند. بچه‌هایی که تا دوره نوجوانی و جوانی به‌طور افراطی خجالتی هستند، خود را تنها توصیف می‌کنند، دوستان نزدیک کمتری دارند و در ارتباط موفق نیستند.

 

• چه موقع کودک نیاز به کمک دارد؟

احساس خجالت و کمرویى مى تواند هم براى والدین و هم براى خود کودک دردآور و ناراحت کننده باشد. سعى کنید هیچ گاه به کودکى که خجول و کمرو است، فشار نیاورید. بیشتر کودکان خجول خودشان مى دانند که خجالتى هستند و قدرت راحت بودن در جمع را ندارند. به همین دلیل بهتر است والدین و اطرافیان کودک این موضوع را زیاد به رخ او نکشند. در عوض مى توانند وقتى که کودک طبیعى رفتار مى کند، او را مورد حمایت و تشویق قرار دهند. در نظر داشته باشید، هیچ کودکى از ابتدا خجالتى و کمرو نیست. والدین و اطرافیان کودک هستند که او را مى ترسانند، خجالتى مى کنند و به این رویه مى کشانند. اگر احساس خجالت و کمرویى فرزندتان پایدار و جدى است، مى توانید از رهنمود ها و هدایت‌هاى روانشناسان و مشاوران کودک بهره گیرید. مواردى که آنها توصیه مى کنند عبارتند از:

- کنترل استرس و فشار روانى

- روش هاى آرام سازى عضلانى

- جلسات مشاوره

- آموزش مهارت هاى اجتماعى

 

چگونه کودکانی مستقل داشته باشیم؟

ممکن است کودکانی که در بیرون از خانه به‌طور عادی رفتار می‌کنند در موقعیت‌های

/ 1 نظر / 82 بازدید
پرشین تاک

سلام وبلاگ خوبی داری. شما میتوانید مطالب وبلاگ خودتان را با نام وبلاگ تان در انجمن پرشین تاک ارسال کنید و در پایان با درج لینک وبلاگ خود بازدید کننده بیشتری را برای وبلاگ خود جذب کنید. انجمن پرشین تاک به کاربران فعال خود بصورت ماهیانه جوایز ارزنده ای اهدا می کند ( ام پی تری پلیر , فلش مموری , موس و ...) همچنین پرشین تاک با برگزاری مسابقات مختلف شانس شما را برای دریافت جوایز افزایش میدهد. ( مسابقه در حال اجرا " بهترین امضاء" جایزه "شارژ 5000 تومانی" ) پس با ارسال مطالب در انجمن هم بازدید کننده برای وبلاگ تان جذب کنید و هم جایزه بگیرید ! " وبلاگتان را جهانی کنید " آدرس انجمن : http://persian-talk.com از هم اکنون فعالیت خود را آغاز کنید.